Οι βασικές μέθοδοι σαπωνοποίησης είναι τέσσερις· ψυχρή μέθοδος, θερμή μέθοδος, μέθοδος melt and pour και η μέθοδος rebatch (επαναχρησιμοποίηση παλαιότερης παρτίδας σαπουνιού).

Κάθε μια από τις παραπάνω μεθόδους δημιουργεί εξαιρετικό χειροποίητο σαπούνι, η κάθε μια με τον τρόπο της. υπάρχει τα υπέρ και τα κατά σε κάθε μια από αυτές τις μεθόδους. Κατά συνέπεια δεν υπάρχει καλύτερη ή χειρότερη μέθοδος σαπωνοποίησης παρά μόνο η προσωπική προτίμηση του καθενός, οι δυνατότητες του και οι πόροι του.

Με την τελευταία μέθοδο δε θα ασχοληθούμε ακόμα μιας και προσωπικά δε την έχω χρησιμοποιήσει ιδιαίτερα και είναι γενικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. Επιφυλάσσομαι.

Ψυχρή μέθοδος

Διαβάστε εδώ για τη παρασκευή σαπουνιού με τη ψυχρή μέθοδο.
Υπέρ

Μας δίνεται η δυνατότητα να παραμετροποιήσουμε το κάθε συστατικό του ανάλογα με τις προτιμήσεις και τις ανάγκες μας.

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε φρέσκα συστατικά, όπως γάλα, χυμούς φρούτων ακριβώς επειδή ελέγχουμε τη χημική αντίδραση της σαπωνοποίησης.

Όταν φτάνουμε σε trace έχουμε πολλές επιλογές σε τεχνικές και τεχνοτροπίες που θα μεταμορφώσουν το τελικό αποτέλεσμα μοναδικά και καλαίσθητα.

Υπάρχουν απεριόριστες δυνατότητες για δημιουργικότητα.

Το πηχτό μίγμα στο trace μας δίνει τη δυνατότητα να ενσωματώσουμε βαρύτερα υλικά.

Γενικά το σαπούνι ψυχρής μεθόδου θεωρείται το πιο "φυσικό" από όλα τα σαπούνια.

Κατά

Η παρασκευή σαπουνιού ψυχρής μεθόδου γίνεται με τη χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), ενός χημικού που είναι ιδιαίτερα καυστικό και επικίνδυνο αν δε το μεταχειριστούμε με προσοχή και σύνεση. Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Η διαδικασία ωρίμανσης· το minimum χρονικό διάστημα που χρειάζεται να ωριμάσει το σαπούνι (από την παραγωγή έως την ημέρα χρήση) είναι 4-8 εβδομάδες, ανάλογα τη συνταγή.

Η προσθήκη ορισμένων χρωστικών και αρωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε αστάθεια του σαπουνοπολτού και απρόβλεπτα αποτελέσματα (επιτάχυνση trace, διαχωρισμό κτλ.). Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Το καθάρισμα είναι μια κάπως επώδυνη διαδικασία.

Εμπειρία. Θα χρειαστεί να αποκτήσετε εμπειρία μέχρι να φτάσετε στο επίπεδο να φτιάξετε μια αξιοπρεπή παρτίδα σαπουνιού. Όποιος σας πει το αντίθετο σίγουρα ψεύδεται.

Θερμή μέθοδος

Διαβάστε εδώ για τη παρασκευή σαπουνιού με τη θερμή μέθοδο.
Υπέρ

Και στη θερμή μέθοδο μας δίνεται η δυνατότητα να παραμετροποιήσουμε το κάθε συστατικό ανάλογα με τις προτιμήσεις και τις ανάγκες μας.

Η θερμότητα επιταχύνει την αντίδραση της σαπωνοποίησης. Πράγμα που σημαίνει πως το σαπούνι της θερμής μεθόδου χρησιμοποιείται άμεσα, χωρίς να μεσολαβεί χρόνος ωρίμανσης.

Οι μπάρες σαπουνιού που παράγονται έχουν πιο τραχιά επιφάνεια και πιο rustic εμφάνιση.

Το πηχτό μίγμα μας δίνει τη δυνατότητα να ενσωματώσουμε βαρύτερα υλικά.

Το καθάρισμα είναι πιο εύκολο από ότι στην ψυχρή μέθοδο.

Το σαπούνι αυτό θεωρείται από τα πιο φυσικά.

Κατά

Η παχιά υφή του σαπουνοπολτού κάνει τη δημιουργία τεχνοτροπιών, όπως πχ. τη δημιουργία στρώσεων διαφορετικού χρώματος, δύσκολη υπόθεση.

Οι μπάρες σαπουνιού που παράγονται έχουν πιο τραχιά επιφάνεια και πιο rustic εμφάνιση. Όπως καταλαβαίνετε αυτό το χαρακτηριστικό ανήκει στα υπέρ και τα κατά ταυτόχρονα.

Οι υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται κατά τη παραγωγή του σαπουνιού τείνουν να αλλοιώνουν τα συνθετικά αρώματα με αποτέλεσμα να μην έχουν ισχύ στο τελικό προϊόν.

Όσο το σαπούνι "μαγειρεύεται" έχει την τάση να αυξάνεται σε όγκο. Συνεπώς δε μπορούμε να το αφήσουμε χωρίς επίβλεψη για το φόβο υπερχείλισης και καταστροφής της παρτίδας.

Είναι δύσκολο, αν όχι ακατόρθωτο, να προσθέσουμε φρέσκα υλικά (γάλα, χυμούς φρούτων κτλ.) στο σαπούνι αυτό γιατί καίγονται κατά το μαγείρεμα.

Melt and Pour

Διαβάστε εδώ για τη παρασκευή σαπουνιού με τη μέθοδο melt and pour.

Υπέρ

Είναι η καταλληλότερη μέθοδος σαπωνοποίησης για εντελώς αρχάριους.

Η βάση σαπουνιού είναι έτοιμη και δεν εμπλέκεται πουθενά η καυστική σόδα ή ποτάσα στη διαδικασία. Είναι δηλαδή πιο ασφαλής μέθοδος και δεν απαιτείται εξοπλισμός ασφάλειας.

Είναι γρήγορη μέθοδος. Ο σαπουνοπολτός στερεοποιείται μέσα σε λίγη ώρα και το παραγόμενο σαπούνι είναι άμεσα έτοιμο για χρήση.

Τα συνθετικά αρώματα και οι χρωστικές δε προκαλούν αποσταθεροποίηση του σαπουνοπολτού.

Υπάρχει και διάφανη βάση σαπουνιού με την οποία μπορούμε να δημιουργήσουμε πληθώρα σχεδίων.

Είναι η μόνη μέθοδος όπου μπορούμε να φτιάξουμε τέλειο σαπούνι με στρώσεις. Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Το καθάρισμα των σκευών που θα χρησιμοποιηθούν είναι αρκετά εύκολη υπόθεση.

Κατά

Δε μπορεί να γίνει επιλογή ελαίων και βουτύρων για τη παρασκευή του σαπουνιού μιας και η βάση είναι ήδη έτοιμη.

Δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν φρέσκα υλικά (γάλα, χυμοί φρούτων κτλ.).

Ο σαπουνοπολτός κρυώνει και στερεοποιείται πολύ γρήγορα, γεγονός που θα μας δυσκολέψει πολύ στη δημιουργία σχεδίων και τεχνικών.

Ο σαπουνοπολτός είναι υγρός όταν έχει τηχθεί. Η προσθήκη βαρύτερων συστατικών (πχ. σπόροι) σε ένα υγρό περιβάλλον τα κάνει να επικάθονται στον πάτο. Αν θέλουμε να διασπαρούν ομοιόμορφα πρέπει προστίθενται μόλις αρχίζει να κρυώνει και να σφίγγει η μάζα του σαπουνιού.

Δε θεωρείται ιδιαίτερα "φυσικό" το αποτέλεσμα και είναι σίγουρα υποδεέστερο σε ποιότητα το σαπούνι που παράγεται από αυτά των προηγούμενων μεθόδων. Ουσιαστικά πρόκειται για παιχνίδι με έτοιμο σαπούνι, χρώματα και αρώματα.

Learn more »

Η παρασκευή σαπουνιού με τη θερμή μέθοδο είναι παρόμοια με τη ψυχρή. Αυτό που αλλάζει είναι οτί το σαπούνι, μετά τη μίξη ελαίων και σόδας, και αφού φτάσει σε ελαφρύ trace, δηλαδή ίχνος, συνεχίζουμε να το μαγειρεύουμε πάνω στο μάτι της κουζίνας, αντί να το βάλουμε σε καλούπια.

Η διαφορά είναι οτί το σαπούνι που είναι φτιαγμένο με αυτή τη μέθοδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν αμέσως, σε αντίθεση με τα σαπούνια της ψυχρής μεθόδου που πρέπει να ωριμάσουν για πολλές εβδομάδες ή και μήνες ακόμα.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της κάθε μεθόδου
Η επιλογή της μεθόδου σαπωνοποίησης είναι προσωπική. Κάθε μέθοδος έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της. Τα σαπούνια της ψυχρής μεθόδου (Cold Process, CP) έχουν πιο όμορφο, λείο αποτέλεσμα. Τα σαπούνια της θερμής μεθόδου (Hot Process, HP) δε χρειάζονται χρόνο ωρίμανσης, γιατί η σαπωνοποίηση ολοκληρώνεται κατά το μαγείρεμα και όχι με την αναμονή στα καλούπια. Μερικοί προτιμούν την εμφάνιση των σαπουνιών HP, γιατί μοιάζουν πραγματικά χειροποίητα, με ατέλειες και ανόμοια επιφάνεια. Τα σαπούνια της θερμής μεθόδου είναι πιο σκληρά και διαρκούν περισσότερο. Θα χρειαστείτε μεγαλύτερη ποσότητα αιθέριων ελαίων στη HP παρά στη CP, και αυτό είναι μειονέκτημα. Η θερμή μέθοδος είναι λίγο πιο χρονοβόρα από τη ψυχρή. Το αποτέλεσμα πάντως είναι το ίδιο, είτε με τη μία είτε με την άλλη μέθοδο, δηλαδή αγνό, χειροποίητο σαπούνι.
Ο προστατευτικός εξοπλισμός που θα χρειαστούμε είναι ο ίδιος με τη CP. Προστατευτικά γάντια, μάσκα, γυαλιά, μακρυμάνικη μπλούζα. Περισσότερες πληροφορίες για προφυλάξεις κατά το χειρισμό της NaOH θα βρείτε εδώ.
Για τη διαδικασία θα χρειαστούμε:

1. Ψηφιακή ζυγαριά
2. Ανοξείδωτη κατσαρόλα
3. Θερμόμετρο εργαστηρίου
4. Stick blender
5. Πυρίμαχο ή ανοξείδωτο δοχείο για τη σόδα
6. Ξύλινη ή πλαστική κουτάλα
7. Σπάτουλα
8. Καλούπι

Η διαδικασία βήμα προς βήμα

Η αρχική διαδικασία είναι η ίδια με τη CP. Ζυγίζουμε και ετοιμάζουμε τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουμε με ακρίβεια, έλαια, βούτυρα, καυστική σόδα, νερό, αιθέρια έλαια και λοιπά πρόσθετα.








Ετοιμάζουμε το μίγμα της καυστικής σόδας με προσοχή, ακολουθώντας τις προφυλάξεις και φορώντας το προστατευτικό εξοπλισμό. Ρίχνουμε αργά τη σόδα στο νερό και ΠΟΤΕ ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ. Ανακατεύουμε πολύ καλά και με προσοχή μέχρι να λιώσουν οι κρύσταλλοι της σόδας στο νερό. Θυμίζω οτί το μίγμα θα ανεβάσει πολύ μεγάλη θερμοκρασία, γιαυτό προσοχή. Το αφήνουμε στην άκρη να αρχίσει να κρυώνει και αρχίζουμε να ασχολούμαστε με το λιπαρό κομμάτι.

Στη κατσαρόλα και σε χαμηλή θερμοκρασία λιώνουμε τις λιπαρές ύλες (έλαια και βούτυρα) ανακατεύοντας καλά. Προσέχουμε να μην ανεβάσουν μεγάλη θερμοκρασία, θερμομετρώντας συχνά. Μόλις λιώσουν όλα τα υλικά αποσύρουμε από τη φωτιά.

Ρίχνουμε αργά και ανακατεύοντας τη σόδα στα έλαια. ΠΟΤΕ ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ. Στη θερμή μέθοδο δεν είναι απαραίτητο να είναι τα μίγματα στην ίδια θερμοκρασία για να τα ενώσουμε.






Συνεχίζουμε το ανακάτεμα με τη κουτάλα για λίγο και μετά παίρνουμε το stick blender για να επισπεύσουμε τη διαδικασία. Ανακατεύουμε μέχρι να φτάσει το μίγμα σε ελαφρύ trace. Με το stick blender η διαδικασία δε θα πάρει περισσότερο από μερικά λεπτά της ώρας, ανάλογα τα λάδια που χρησιμοποιούμε (κάθε έλαιο έχει διαφορετικό χρόνο trace).

Μόλις φτάσουμε στο trace είναι η ώρα να βάλουμε τη κατσαρόλα πάνω στη φωτιά. Σε χαμηλή θερμοκρασία, για να μη πιτσιλάει, και ιδανικά σε bain marie, και συνεχίζουμε με κουτάλα το ανακάτεμα. Το μίγμα θα φουσκώσει και θα γίνει σα πηχτή κρέμα. Μπορεί ακόμα να διαχωριστούν τα συστατικά του. Είναι φυσιολογικό. Απλά συνεχίστε να ανακατεύετε ανά διαστήματα.



 
Η διαδικασία θα πάρει αρκετή ώρα ή και ώρες. Αφού το μίγμα πάρει μερικές βράσεις, και έρθει στη μορφή που θέλουμε, δηλαδή πηχτή, "κομμένη" κρέμα, προσθέτουμε τα αιθέρια έλαια, χρώμα και άρωμα που έχουμε επιλέξει, ανακατεύοντας για να πάει παντού.

Τώρα πια είναι έτοιμο να μπει στο καλούπι. Δεν θα είναι τόσο ρευστό όσο στη CP και θα χρειαστεί κουτάλα και σπάτουλα για να το βάλουμε στο καλούπι. Μη ξεχάσετε να επενδύσετε το καλούπι με λαδόκολλα για να μη κολλήσει το σαπούνι στα τοιχώματα. Μόλις γεμίσετε το καλούπι, χτυπήστε το με προσοχή στο πάγκο μερικές φορές, για να πάει παντού και να καλυφτούν τα κενά από κάτω.


Αφήνουμε το σαπούνι να κρυώσει και να στερεοποιηθεί για 12 - 24 ώρες. Μετά το βγάζουμε με προσοχή από το καλούπι και το κόβουμε στα μεγέθη που επιθυμούμε.

Θεωρητικά το σαπούνι αυτό δε χρειάζεται χρόνο ωρίμανσης και δεν ειναι καυστικό, όπως στη CP. Ώστόσο, όσο περισσότερο καιρό μένει το σαπούνι, τόσο καλύτερο και σκληρότερο γίνεται. Παρακάτω παραθέτω δύο video που εξηγούν πολύ καλύτερα τη διαδικασία και πραγματικά το κάνουν να μοιάζει παιχνιδάκι. Στο πρώτο video, η κοπελιά που φτιάχνει το σαπούνι χρησιμοποιεί μια συσκευή που λέγεται slow cooker. Ουσιαστικά είναι συσκευή bain marie. Στην Ελλάδα δε το χρησιμοποιούμε αυτό το μηχάνημα, τουλάχιστον εγώ δε το γνωρίζω. Εσείς θα το φτιάξετε σε κατσαρόλα ή σε bain marie. Ο λόγος που το βάζω είναι γιατί φαίνεται καλύτερα η υφή που πρέπει να έχει το σαπούνι.

Learn more »