Χρησιμοποίησα στο παρελθόν έννοιες, όπως "pH", "επιφανειοδραστικό", "ενυδατικό", "μαλακτικό" κτλ. Είναι καιρός να δώσουμε σε κάθε έννοια έναν ορισμό, για να μπορούμε να συνεννοούμαστε καλύτερα και να μην υπάρχουν κενά και απορίες.

Επιφανειοδραστικοί παράγοντες (Surfactants)

Επιφανειοδραστική ουσία είναι μια ένωση που βοηθά να ελαττωθεί η επιφανειακή τάση του νερού, επιτρέποντας του να αναμιχθεί με έλαια και ρύπους που υπάρχουν πάνω στην επιδερμίδα. Είναι αμφίφιλα μόρια, αποτελούμενα από μια υδρόφιλη κεφαλή και μια υδρόφοβη ουρά. Όταν πλένεστε, το υδρόφιλο ιόν απορροφά νερό και το λιπόφιλο προσκολλάται στα λίπη. Όταν συνδυάζονται προσκολλώνται πάνω στους ρύπους αυτούς και τους ξεκολλούν από την επιδερμίδα, έτσι ώστε να μπορούν να απομακρυνθούν με το νερό. Οι χημικοί επιφανειοδραστικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται ευρέως στο εμπόριο, τόσο λόγω του χαμηλού κόστους παραγωγής τους, όσο και της αποδοτικότητάς τους.

Ενυδατικοί παράγοντες (Humectants)

Χρησιμοποιούνται σε προϊόντα ενυδάτωσης και ουσιαστικά απορροφούν υγρασία από τον ατμοσφαιρικό αέρα. Κοινοί ενυδταικοί παράγοντες είναι η γλυκερίνη, η σορβιτόλη, η ουρία (urea) και το γαλακτικό οξύ (lactic acid).

Μαλακτικοί παράγοντες (Emollients)

Είναι ένας τύπος ενυδατικού παράγοντα που "φυλακίζει" την υγρασία της επιδερμίδας ή των μαλλιών. Αποτρέπει την υγρασία να αποδράσει για όσο διάστημα παραμένει πάνω στη περιοχή. Αποτελεί κοινό συστατικό σε κρέμες και lotion ενυδάτωσης και σε conditioner και μάσκες μαλλιών. Μερικά κοινά μαλακτικά είναι η λανολίνη, το αμυγδαλέλαιο, το λάδι καρύδας, το shea butter και η αλόη. Από τα απεχθή χημικά συστατικά, τα υποπροϊόντα του πετρελαίου (mineral oils) κάνουν αυτή τη δουλειά.

Γαλακτωματοποιητές (Emulsifiers)

Θυμάστε που σας είπαν στο σχολείο πως λάδι και νερό δεν ενώνεται; Μάλλον δε σας τα είπαν καλά. Οι γαλακτωματοποιητές χρησιμοποιούνται για να πυκνώνουν το προϊόν και για να ενώνουν τα λιπαρά με τα υδατικά συστατικά του προϊόντος. Δημιουργούν απαλή και κρεμώδη υφή. Υπάρχουν διάφοροι τύποι γαλακτωματοποιητών, που δημιουργούν ελαφριά (gel ή υδαρή κρέμα) ή πυκνή σύσταση (βαριά κρέμα). Φυσικοί γαλακτωματοποιητές είναι το μελισσοκέρι, η λεκιθίνη, ενώ στους χημικούς συγκαταλέγονται τα Cetaryl Alcohol, Stearate, Propylene Glycol και Polysorbate 80.

pH
Το pH, σύντμηση του Potential of Hydrogen, αποτελεί μέτρο οξύτητας ή αλκαλικότητας μιας χημικής ουσίας, εξ ου και αναφέρεται ως ενεργός οξύτητα. Στους 25° C, η κλίμακα pH κυμαίνεται από 0 έως 14 και χρησιμοποιείται ευρέως για τον προσδιορισμό της οξύτητας ενός διαλύματος. Διαλύματα για τα οποία η τιμή του pH είναι μικρότερη από 7 χαρακτηρίζονται ως όξινα, ενώ διαλύματα με pH μεγαλύτερο από 7 χαρακτηρίζονται αλκαλικά. Tέλος, τα διαλύματα με pH=7 ονομάζονται ουδέτερα.
Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Credits: wikipedia

Learn more »

Παρθένο λάδι καρύδας, fractionated λάδι καρύδας, λάδι καρύδας 24°C, λάδι καρύδας 33°C. Όποιος έχει χρησιμοποιήσει έστω και μια φορά το συγκεκριμένο λάδι σε συνταγή σαπουνιού ή έστω έχει ρίξει μια ματιά σε έναν οποιονδήποτε υπολογιστή σαπουνιού θα έχει διαπιστώσει πως υπάρχουν διάφοροι τύποι του.

Το λάδι καρύδας είναι πολύ διαφορετικό από τα υπόλοιπα έλαια, μιας και αποτελείται από λιπαρά οξέα μέσης αλύσου (Medium-Chain Triglycerides, MCT). Αυτή καθεαυτή η σύσταση του ελαίου της καρύδας είναι η απάντηση στο αίνιγμα της ύπαρξης τόσων τύπων του συγκεκριμένου λαδιού.

Σύσταση του ελαίου καρύδας

Το λάδι καρύδας, όπως τα περισσότερα ζωικά ή φυτικά λίπη και έλαια, περιέχει κυρίως λιπαρά οξέα με τη μορφή τριγλυκεριδίων. Βαθιά ανάσα. Συνεχίζουμε. Αυτά τα τυπάκια είναι που αντιδρούν με τη καυστική σόδα (NaOH) και μετατρέπουν το λάδι σε σάπωνες.

Το χημικό προφίλ του λαδιού καρύδας έχει ως εξής:

Κορεσμένα λιπαρά οξέα

Μέσης αλύσου: 8% καπρυλικό οξύ (C-8), 7% καπρικό οξύ (C-10), 48% λαυρικό οξύ (C-12)

Μακράς αλύσου: 19% μυριστικό οξύ (C-14), 8% παλμιτικό οξύ (C-16), 3% στεατικό οξύ (C-18)

Ακόρεστα λιπαρά οξέα

Μακράς αλύσου: 5% ολεϊκό οξύ (C-18:1), 2% λινολεϊκό οξύ (C-18:2)

Για να ξεθολώσω το τοπίο διευκρινίζω πως το λάδι καρύδας περιέχει κατά 93% κορεσμένα λιπαρά οξέα, γεγονός που σημαίνει πως δεν οξειδώνεται εύκολα (μεγάλη διάρκεια ζωής).

Επαναλαμβάνω πως το λάδι καρύδας είναι πολύ διαφορετικό από τα υπόλοιπα έλαια, μιας και αποτελείται από λιπαρά οξέα μέσης αλύσου (MCT). Είναι πολύ σημαντικό στοιχείο και η επανάληψη είναι η μήτηρ της μάθησης.

Επιπλέον το λάδι καρύδας αποτελείται από στοιχεία που δε σαπωνοποιούνται. Πιο συγκεκριμένα:

Φυτοστερόλες, που αναζωογονούν το δέρμα

Φαινολικές ενώσεις (καφεϊκό οξύ, p-κουμαρικό οξύ, φερουλικό οξύ, κατεχίνες και τοκοφερόλες), με αντιοξειδωτικές και αντιβακτηριδιακές ιδιότητες.

Τύποι ελαίου καρύδας

Εάν έχετε χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε λάδι στη κουζίνα σας (πχ. ελαιόλαδο), πιθανόν να γνωρίζετε ήδη τη διαφορά μεταξύ παρθένου και εξευγενισμένου (ραφιναρισμένου). Το παρθένο λάδι παράγεται με ψυχρή έκθλιψη (μηχανική πίεση), δεν υπόκειται σε καμία επεξεργασία και διατηρεί όλο το αρωμα και τα θρεπτικά συστατικά του. Όσον αφορά την καρύδα τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα.

Υπάρχουν δύο κατηγορίες λαδιού καρύδας· παρθένο και εξευγενισμένο (refined και unrefined). 

Το παρθένο λάδι καρύδας ή "pure" ή "virgin" ή "unrefined", όπως θα το δείτε να τιτλοφορείται, παράγεται αποκλειστικά και μόνο από τη φρέσκια σάρκα της καρύδας. Η πλειοψηφία των ελαίων του εμπορίου (που δε φέρουν το χαρακτηρισμό extra virgin) παράγονται από την αποξηραμένη (και κακομοιριασμένη) σάρκα της καρύδας, το λεγόμενο copra (δες παραπάνω φωτό). Η παραγωγή γίνεται με ψυχρή έκθλιψη, με θερμή έκθλιψη ή μέσω ζύμωσης. Οι παραπάνω διαδικασίες επηρρεάζουν σε διάφορους βαθμούς το άρωμα αλλά και τη σύσταση των ασαπωνοποίητων.

Διευκρίνιση: Αν το λάδι προέρχεται από copra δεν είναι extra παρθένο, ακόμα και αν είναι μη ραφιναρισμένο. Αν το λάδι σας μυρίζει καρύδα είναι σίγουρα μη εξευγενισμένο, ακόμα και αν δεν είναι extra παρθένο.

Editor's Note: Σε γενικές γραμμές όπου ακούτε "refined" να κρατάτε μικρό καλάθι.

Ένας άλλος τύπος είναι το fractionated λάδι καρύδας, κλασματοποιημένο στη γλώσσα μας, και πρόκειται για λάδι στο οποίο έχουν αφαιρεθεί σχεδόν όλα τα λιπαρά οξέα μακράς αλύσου, αφήνοντας μόνο αυτά της μέσης αλύσου. Η κλασματοποίηση καθιστά το περιεχόμενο του λαδιού πλήρως κορεσμένο και σταθερό, γεγονός που σημαίνει πως (θεωρητικά) δεν έχει ημερομηνία λήξης μιας και δεν περιέχει ακόρεστα λιπαρά οξέα που θα το οξειδώσουν. Επιπλέον, ακριβώς επειδή αποτελείται μόνο από λιπαρά οξέα μέσης αλύσου, παραμένει σε υγρή μορφή δίχως να στερεοποιείται. Δεν έχει άρωμα ή χρώμα και απορροφάται πολύ καλά από το δέρμα. Οι παραπάνω ιδιότητες το καθιστούν ιδανικό ως έλαιο βάσης στην αρματοθεραπεία και πρόσθετο σε καλλυντικά. Να προσθέσω επίσης πως το κλασματοποιημένο λάδι καρύδας δεν θεωρείται καν λάδι στη γλώσσα της κοσμετολογίας.

Λάδι καρύδας 24°C vs 33°C

Την πρώτη φορά που θα χρησιμοποιήσατε υπολογιστή σαπουνιού θα πρέπει να ξύσατε το κεφάλι σας με απορία μόλις αντικρύσατε τις επιλογές σχετικά με το λάδι καρύδας.

Η αλήθεια είναι πως μπορούμε να κάνουμε και άλλες αλχημείες με το λάδι της καρύδας, πέρα από τη κλασματοποίηση. Για παράδειγμα μπορούμε να το υδρογονώσουμε, δηλαδή να προσθέσουμε άτομα υδρογόνου στους διπλούς δεσμούς των ακόρεστων λιπαρών οξέων, έτσι ώστε να τα μετατρέψουμε σε κορεσμένα. Καλό; Αυτή η διαδικασία αυξάνει τη σταθερότητα του προϊόντος έναντι στην οξείδωση και παράλληλα το σημείο τήξης του.

Επίσης προσδίδει στο λάδι trans λιπαρά οξέα, κάτι που όπως είδαμε στο άρθρο με τη μαργαρίνη δεν είναι και πολύ καλό. Για σαπούνι είναι αποδεκτό. Όμως προς Θεού, μη το καταναλώνετε.

Το αυθεντικό (unrefined) λάδι καρύδας έχει σημείο τήξης τους 24°C, ενώ το υδρογονωμένο λιώνει στους 33°C.

Λάδι καρύδας στο σαπούνι

Το έλαιο καρύδας, όπως προανέφερα πολλές φορές ως τώρα, αποτελείται από λιπαρά οξέα μέσης αλύσου γεγονός που καθιστά το σαπούνι που φτιάχνεται με αυτό το καλύτερο από άποψη αφρισμού και καθαριστικής δύναμης. Το σαπούνι αποκλειστικά με λάδι καρύδας είναι από τα λίγα που καθαρίζουν σε πολύ σκληρό νερό, ακόμα και στο θαλασσινό. Το μειονέκτημα του είναι πως η μπάρα δε διαρκεί πολύ. Διαβάστε πως μπορείτε να φτιάξετε σαπούνι με 100% λάδι καρύδας κάνοντας click εδώ.

Όταν χρησιμοποιούμε υπολογιστή σαπουνιού το αγνό λάδι καρύδας 24°C και το υδρογονωμένο των 33°C στην πράξη δεν έχουν διαφορές (και στις δύο περιπτώσεις θα χρειαστούμε 169 gr NaOH ανά 1000 gr με 5% υπερλίπανση). Η υδρογόνωση που έχει υποστεί το λάδι των 33°C δεν μεταβάλει τον αριθμό των μορίων αλλά τον τύπο τους. Το κλασματοποιημένο (fractionated) λάδι είναι διαφορετική περίπτωση. Σε αυτό έχουμε περισσότερα μόρια λιπαρών οξέων ανα γραμμάριο λαδιού, συνεπώς και η ποσότητα της σόδας θα αυξηθεί ώστε να πραγματοποιηθεί σαπωνοποίηση (θα χρειαστούμε 220 gr NaOH ανά 1000 gr με 5% υπερλίπανση).

Ελπίζω το άρθρο να σας βοήθησε έστω και λίγο. Διαβάστε περισσότερα για το λάδι καρύδας κάνοντας click εδώ.

Credits: coconutoil, livestrong, organicfacts

Learn more »

INCI είναι το αρκτικόλεξο που σχηματίζεται από τις λέξεις "International Nomenclature of Cosmetic Ingredients". Πρόκειται για ένα σύστημα ονομασιών για τις διάφορες πρώτες ύλες και τις λοιπές χημικές και μη ουσίες που χρησιμοποιούνται στη παρασκευή καλλυντικών (έλαια, βούτυρα, φυτικά εκχυλίσματα, αιθέρια έλαια, χημικές ουσίες και ενώσεις, χρωστικές κτλ.). Αποτελείται από επιστημονικές ονομασίες, λατινικές και αγγλικές λέξεις που συχνά διαφέρουν από τις χημικές ή τις κοινές ονομασίες των ουσιών.

Η λίστα δημιουργήθηκε τη δεκαετία του '70, ενώ σήμερα αποτελείται από 17.000 και πλέον ονομασίες συστατικών. Στις μέρες μας οι περισσότερες προηγμένες χώρες υποχρεώνουν βάσει νόμου τους κατασκευαστές ειδών προσωπικής περιποίησης και καλλυντικών προϊόντων να αναγράφουν τα συστατικά τους με βάση τις ονομασίες του συστήματος INCI, πάντα με στόχο την ενημέρωση του καταναλωτή για τη σύσταση των προϊόντων αλλά και τη προστασία της υγείας του, πχ. από τυχόν αλλεργικές αντιδράσεις σε κάποια από τα συστατικά τους.

Αν σκοπεύετε να παραγάγετε καλλυντικά προϊόντα προς πώληση θα πρέπει να χρησιμοποιείτε στην ετικέττα των προϊόντων σας τις επίσημες ονομασίες INCI.

Παρακάτω σας δίνω ενδεικτικά μερικά συστατικά και τις ονομασίες INCI που τους αντιστοιχούν. Ο κατάλογος είναι ιδιαίτερα μακρύς και μπορείτε να τον συμβουλευτείτε λεπτομερέστερα στη διεύθυνση του specialchem4cosmetics ή να κατεβάσετε το PDF αρχείο του makingcosmetics.com κάνοντας click εδώ.

Έλαια και βούτυρα

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΟΝΟΜΑΣΙΑ INCI
Αγριοτριανταφυλλιά λάδι	Rosa Mosqueta (Rosehip) Fruit Oil
Αμύγδαλο λάδι	Prunus Dulcis (Almond) Oil
Αραβοσιτέλαιο	Zea Mays (Corn) Oil
Avocado λάδι	Persea Gratissima (Avocado) Oil
Babassu λάδι	Orbignya Oleifera (Babassu) Seed Oil
Βερίκοκο λάδι	Prunus Armeniaca (Apricot) Kernel Oil
Borage λάδι	Borago Officinalis (Borage) Seed Oil
Ελαιόλαδο	Olea Europaea (Olive) Fruit Oil
Emu λάδι	Emu Oil
Ηλιέλαιο	Helianthus Annuus (Sunflower) Seed Oil
Jojoba λάδι	Simmondsia Chinensis (Jojoba) Seed Oil
Ιπποφαές λάδι	Hippophae Rhamnoides (Sea Buckthorn) Fruit Oil
Cocoa βούτυρο	Theobroma Cacao (Cocoa) Seed Butter
Καλέντουλα λάδι	Calendula Officinalis Flower Extract
Κάνναβη λάδι	Cannabis Sativa (Hemp) Seed Oil
Καρθαμέλαιο	Carthamus Tinctorius (Safflower) Seed Oil
Καρότο λάδι	Daucus Carota Sativa (Carrot) Seed Oil
Καρύδα λάδι	Cocos Nucifera (Coconut) Oil
Καρυδέλαιο	Juglans Regia (Walnut) Seed Oil
Καστορέλαιο	Ricinus Communis (Castor) Seed Oil
Κολοκύθα λάδι	Cucurbita Pepo (Pumpkin) Seed Oil
Kukui λάδι	Aleurites Moluccana (Kukui Nut) Seed Oil
Κραμβέλαιο	Brassica Campestris (Rapeseed) Seed Oil
Λινέλαιο	Linum Usitatissmum (Linseed) Seed Oil
Macadamia λάδι	Macadamia Ternifolia (Macadamia Nut) Seed Oil
Mango βούτυρο	Mangifera Indica (Mango Butter) Seed Oil
Meadowfoam λάδι	Limnanthes Alba (Meadowfoam) Seed Oil
Monoi de Tahiti λάδι	Coconut (Cocos nucifera) oil and Tiare (Gardenia Tahitensis) flower - fragrance
Neem λάδι	Azadirachta Indica
Νυχτολούλουδο λάδι	Oenothera Biennis (Evening Primrose) Oil
Παραφινέλαιο	Paraffinum Liquidum
Passionflower λάδι	Passiflora Incarnata (Passionflower) Seed Oil
Ροδάκινο λάδι	Prunus Persica (Peach) Kernel Oil
Ρυζιού (πίτουρο) λάδι	Oryza Sativa (Rice) Bran Oil
Shea βούτυρο	Butyrospermum Parkii (Shea Butter) Fruit
Σησαμέλαιο	Sesamum Indicum (Sesame) Seed Oil
Σιτέλαιο	Triticum Vulgare (Wheat) Germ Oil
Σμέουρο λάδι	Ribes Nigrum (Blackcurrant) Fruit Oil
Σογιέλαιο	Glycine Soja (Soybean) Oil
Σπαθόλαδο	Hypericum Perforatum (St. John's Wort) Flower Extract
Σταφυλοκουκουτσέλαιο	Vitis vinifera (Grape) Seed Oil
Φοινικέλαιο	Elaeis Guineensis (Palm) Oil
Φουντουκέλαιο	Corylus Avellana (Hazel) Seed Oil

Κήροι

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΟΝΟΜΑΣΙΑ INCI
Carnuaba κερί	Carnauba Copernicia Cerifera (Carnauba) Wax
Candelilla κερί	Euphorbia Cerifera (Candelilla) Wax
Jojoba κερί	Hydrogenated Jojoba Wax
Κετυλική αλκοόλη	Cetyl Alcohol
Μέλισσας κερί	Cera alba
Sorbitan Mono Stearate	Sorbitan Stearate
Στεατικό οξύ	Stearic Acid

Διάφορα

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΟΝΟΜΑΣΙΑ INCI
Αλκάνα (ρίζα)	Alkanna Tinctoria (Alkanet) Root Extract
Βαζελίνη	Jelly Petrolatum
Βαλεριάνα (ρίζα)	Valeriana Officinalis Root Powder
Βιταμίνη E	Tocopherol
Βρώμη (άμυλο)	Avena Sativa (Oat) Kernel Flour
Γλυκερίνη	Glycerine
Jojoba (σκόνη)	Simmondsia Chinensis (Jojoba) Seed Powder
Κανέλα	Cinnamomum Cassia (Cinnamon) Bark
Kaolin άργιλος	Kaolin
Κατσικίσιο γάλα	Caprae Lac
Κιτρικό οξύ	Citric Acid
Λεκιθίνη	Lecithin
Λεμόνι (φλοιός)	Citrus Medica Limonum (Lemon) Peel
Μενθόλη (κρύσταλλοι)	Menthol
Μετουσιωμένη αλκοόλη	Denatured Alcohol
Μπεντονίτης άργιλος	Aluminum Silicate
Πατάτα (άμυλο)	Solanum Tuberosum (Potato) Starch
Πορτοκάλι (φλοιός)	Citrus Aurantium Dulcis (Orange) Peel
Ροδάκινο (σκόνη)	Prunus Armeniaca (Apricot) Seed Powder
Ρύζι (άμυλο)	Oryza Sativa (Rice) Flour
Σανταλόξυλο (κόκκινο)	Pterocarpus Santalinus Wood Extract
Τομάτα (χυμός)	Solanum Lycopersicum (Tomato) Fruit Juice
Φυσιολογικός ορός	Sodium Chloride
Χλωροφύλλη	Chlorophyll

Εκχυλίσματα (σε έλαιο)

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΟΝΟΜΑΣΙΑ INCI
Aloe Vera χυμός	Aloe Barbadensis (Aloe) Leaf Juice
Αμαμελίδα	Hamamelis Virginiana (Witch Hazel) Distillate
Άρνικα	Arnica Cordifolia (Arnica) Extract
Grapefruit εκχύλισμα (GSE)	Citrus Grandis (Grapefruit) Seed Extract, Glycerin
Καλέντουλα	Calendula Officinalis Flower Extract
Μελισσόχορτο	Melissa Officinalis (Lemon Balm) Extract
Σύμφυτο	Symphytum Officinale (Comfrey) Extract

Ανθόνερα

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ	ΟΝΟΜΑΣΙΑ INCI
Γιασεμί	Jasminum Officinale (Jasmine) Extract
Δενδρολίβανο	Oleoresin Rosmarinus Officinalis (Rosemary) Leaf Water
Λεβάντα	Lavandula Angustifolia (Lavender) Flower Water
Μέντα	Mentha Piperita (Peppermint) Leaf Water
Πορτοκάλι (neroli)	Citrus Aurantium Dulcis (Orange) Flower Water
Ρόδο (ροδόνερο)	Rosa Damascena (Rose) Flower Distillate
Tea Tree	Melaleuca Alternifolia (Tea Tree) Leaf Water
Χαμομήλι	Roman Anthemis Nobilis (Chamomile) Flower Water

Credits: wikipedia, makingcosmetics, specialchem4cosmetics, soapies-supplies

Learn more »

Έχουμε μιλήσει στο παρελθόν για το τρόπο παρασκευής καλλυντικών κρεμών και έχουμε ήδη αναφερθεί στον όρο "γαλακτωματοποιητές". Σήμερα θα πούμε μερικά πράγματα παραπάνω για αυτούς καθώς και για μερικές ακόμα διαδικασίες που περιλαμβάνει η παρασκευή μιας καλλυντικής κρέμας.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες το λάδι και το νερό δεν ενώνονται. Θυμηθείτε το καντηλάκι στο εικονοστάσι. Νερό από κάτω, λάδι από πάνω και το φυτιλάκι να καίει. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει σε μια κρέμα που περιέχει λάδι και νερό αλλά όχι γαλακτωματοποιητή. Μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται, από την ανάδευση, πως τα υλικά έχουν ενωθεί, όμως όταν περάσει η ώρα και "καθίσει" το μίγμα αρχίζει να διαχωρίζεται στα επιμέρους συστατικά του, δηλαδή σε λάδι και νερό.

Λίγη "μπακαλίστικη" χημεία
Το νερό έχει πολικούς δεσμούς, το λάδι από την άλλη μη πολικούς, και επειδή ως γνωστόν τα "όμοια διαλύουν τα όμοια", οι πολικοί διαλύτες διαλύουν τα πολικά μόρια και οι μη πολικοί διαλύτες διαλύουν τα μη πολικά μόρια. Αποτέλεσμα του παραπάνω αξιώματος είναι το λάδι να επιπλέει πάνω στο νερό, όταν δεν είναι παρούσα κάποια ουσία που θα διαλύσει τους δεσμούς αυτούς και θα αναμίξει αυτά τα δύο στοιχεία, δηλαδή ενός γαλακτωματοποιητή. Ο γαλακτωματοποιητής είναι μια ουσία που είναι ταυτόχρονα λιπόφιλη και υδρόφιλη και δημιουργεί γαλάκτωμα, δηλαδή ενώνει τα δύο αυτά στοιχεία σε ένα σταθερό μίγμα. Γιατί είναι αυτό σημαντικό;

Η ανάμιξη ελαίων, νερού, γαλακτωματοποιητή και άλλων πρόσθετων ουσιών είναι αυτή που θα σας βοηθήσει να παρασκευάσετε ένας κρεμώδες προϊόν ή γαλάκτωμα που είναι η βάση της γνώσης της παρασκευής καλλυντικών.

Μορφές γαλακτωματοποιητών

Οι διάφοροι γαλακτωματοποιητές απαντώνται στο εμπόριο σε νιφάδες, κόκκους (pellets) ή σε υγρή μορφή. Αυτοί που είναι σε κόκκους ή νιφάδες προϋποθέτουν λιώσιμο και μετά προσθήκη στο μίγμα ενώ αυτοί σε υγρή μορφή προστίθενται όπως έχουν.
Η λεκιθίνη, που προέρχεται από τον κρόκο του αυγού, είναι ένας γνωστός γαλακτωματοποιητής στη φύση. Κάπως έτσι προκύπτει στη μαγειρική η μαγιονέζα και οι άλλες σάλτσες που περιέχουν κρόκους αυγών. Η παρασκευή κρεμών και lotion λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο. Μόνο που σε αυτή τη περίπτωση χρησιμοποιούμε άλλα υλικά για να φτιάξουμε το πολυπόθητο γαλάκτωμα. Ο γαλακτωματοποιητικός κήρος ή αλλιώς emulsifying wax είναι ένα συστατικό που δημιουργήθηκε για αυτό το λόγο. Περιέχει ακριβώς τη σωστή ποσότητα κήρου και γαλακτωματοποιητή ώστε να παραχθεί ένα σταθερό γαλάκτωμα και χρησιμοποιείται ευρέως σε απλές καλλυντικές παρασκευές. Είναι ένα συστατικό που ενδείκνυται για αρχάριους γιατί είναι απλό και εύκολο στη χρήση.

Τι χρειαζόμαστε για να επιτύχουμε γαλακτωματοποίηση
Χημικός γαλακτωματοποιητής· Η επιλογή του κατάλληλου γαλακτωματοποιητή στη σωστή ποσότητα είναι το στοιχείο-κλειδί στη παρασκευή καλλυντικών.
Θερμική γαλακτωματοποίηση· Τα συστατικά της κρέμας πρέπει να θερμανθούν σε ένα σημείο ώστε να επιτευχθεί η γαλακτωματοποίηση.
Μηχανική γαλακτωματοποίηση· Τα συστατικά της κρέμας πρέπει να αναδευτούν καλά, ώστε να επιτευχθεί πλήρης γαλακτωματοποίηση.

Κρέμες vs Lotion

Χονδρικά οι κρέμες περιέχουν κατά τα ⅔ περίπου λιπαρή φάση και κατά το ⅓ υδατική φάση. Οι lotion αντίστοιχα περιέχουν κατά τα ⅔ υδατική φάση και κατά το ⅓ λιπαρή φάση. Η ποσότητα του γαλακτωματοποιητή εξαρτάται από τα συστατικά της συνταγής, αλλά σε γενικές γραμμές θα χρειαστείτε ένα 5-10% επί του βάρους των ελαίων αν χρησιμοποιήσετε emulsifying wax και ένα 15-20% αν χρησιμοποιήσετε κάποιο άλλο, όπως το polysorbate 20.
Οι γαλακτωματοποιητές έχουν διαφορετική ισχύ ή αλλιώς τιμές HLB (Hydrophilic - Lipophyllic Balance), στη γλώσσα μας θα μεταφραζόταν περίπου σαν τιμή "υδρόφιλης - λιπόφιλης ισορροπίας". Η επιλογή του κατάλληλου γαλακτωματοποιητή εξαρτάται από την τιμή HLB. Διαβάστε περισσότερα για το σύστημα HLB εδώ.

Επιλογή ελαίων
Υπάρχουν τα λεγόμενα "βαριά" και "ελαφρά" έλαια από τα οποία μπορείτε να επιλέξετε για να παρασκευάσετε το γαλάκτωμα σας. Τα βαριά έλαια, όπως το ελαιόλαδο, το λάδι κάνναβης, το έλαιο avocado κτλ., είναι καταλληλότερα για πιο βαριές, χειμωνιατικες κρέμες ενώ τα ελαφριά, όπως το σταφυλοκουκουτσέλαιο, το λάδι αμύγδαλο, το βερίκοκο και το fractionated λάδι καρύδας, ταιριάζουν περισσότερο σε ανάλαφρες καλοκαιρινές lotion.

Πηκτικά μέσα
Μερικές φορές χρειάζεται να προσθέσουμε κάποιο πηκτικό παράγοντα ώστε να πετύχουμε και να διατηρήσουμε την υφή που επιθυμούμε, να αυξήσουμε το ιξώδες και να μειώσουμε τη λιπαρή αίσθηση των ελαίων πάνω στο δέρμα. Συνηθέστερα χρησιμοποιούνται φυσικές γόμες και άμυλα, όπως η γόμμα ξανθάνη, σε αναλογίες 1-5%.

Συντήρηση του γαλακτώματος

Το τελευταίο και απαραίτητο βήμα στη παρασκευή καλλυντικών κρεμών είναι το συντηρητικό. Η κρέμα ή το γαλάκτωμα περιέχουν λάδι και νερό, άρα θα πρέπει να προστατεύσουμε και τα δύο. Οι λιπαρές ουσίες οξειδώνονται όταν έρχονται σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα και κατά συνέπεια θα πρέπει αν χρησιμοποιήσουμε κάποιον αντιοξειδωτικό παράγοντα. Η βιταμίνη Ε και το εκχύλισμα δενδρολίβανου είναι κατάλληλες ουσίες για αυτό το σκοπό και χρησιμοποιούνται σε ποσοστό 0,2-0,5% στη λιπαρή φάση.
Το νερό είναι επιρρεπές σε βακτηριακή επιμόλυνση και μύκητες και χρειάζεται προστασία εξίσου. Συνήθως για αυτή τη δουλειά χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία τα parabens, για τα οποία έχουμε ήδη μιλήσει. Εσείς θα βολευτείτε με εκχύλισμα από grapefruit (GSE), το οποίο πάλι δεν αποτελεί ιδανική λύση αλλά είναι κάπως καλύτερο από τα υπόλοιπα χημικά. Προστίθεται στις προτεινόμενες δοσολογίες στην υδατική φάση της κρέμας.

Φάσεις παρασκευής γαλακτώματος
Λιπαρή φάση: Σε αυτή τη φάση αναμιγνύουμε όλα τα υλικά που ανήκουν στη λιπαρή φάση, δηλαδή έλαια, βούτυρα, γαλακτωματοποιητής, πηκτικά μέσα και λιποδιαλυτές ουσίες. Το μίγμα αυτό θα θερμανθεί σε bain marie ως τους 70°C.
Υδατική φάση: Σε αυτή τη φάση ανήκουν τα υπόλοιπα υδατικά συστατικά της κρέμας, δηλαδή νερό, gel ή χυμός αλόης, ανθόνερα, εγχύματα και τα υπόλοιπα υδατοδιαλυτά συστατικά. Το μίγμα αυτό θα θερμανθεί σε bain marie ως τους 70°C.
Τελική φάση: Σε αυτή τη φάση θα προστεθούν τα συστατικά που δε πρέπει να θερμανθούν πολύ, δηλαδή αιθέρια έλαια, αρώματα, πρωτεΐνες, συντηρητικά και άλλα θερμοευαίσθητα συστατικά. Προστίθενται όταν το μίγμα έχει πέσει σε θερμοκρασία 45-50°C.
Διαβάστε αναλυτικά πως παρασκευάζουμε μια καλλυντική κρέμα κάνοντας click εδώ.

Σημειώσεις
Η καθαριότητα είναι ολόκληρη η αρχοντιά. Δε χρησιμοποιούμε κανένα σκεύος, δοχείο, mixer, κουταλάκι ή οτιδήποτε άλλο έρθει σε επαφή με το μίγμα μας αν δε το έχουμε πλύνει και αποστειρώσει πρώτα.
Να θυμάστε να προσθέτετε το κατάλληλο συντηρητικό στη κατάλληλη φάση. Τα λιποδιαλυτά συντηρητικά μπαίνουν στη λιπαρή φάση και αντίστοιχα τα υδατοδιαλυτά στην υδατική φάση.
Η μικρότερη σε ποσότητα φάση μπαίνει στη μεγαλύτερη με συνεχή ροή και σταθερή ανάδευση, καθώς το μίγμα θα κρυώνει σταδιακά.
Η απόκτηση εμπειρίας και ευχέρειας στη παρασκευή γαλακτωμάτων είναι μια πρόκληση που επιτυγχάνεται μόνο μέσω της διαρκούς εξάσκησης, πειραματισμού, παρατήρησης και σημειώσεων. Καλό ταξίδι!

Credits: naturalbeautyworkshop, diycosmetics, fromnaturewithlove

Learn more »

Το σύστημα HLB είναι κάτι για το οποίο μάλλον δεν θα έχετε ξανακούσει. Είναι το απόλυτο εργαλείο προσδιορισμού της ποσότητας γαλακτωματοποιητή που πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε κάθε συνταγή καλλυντικού για τον αρχάριο αλλά και τον επαγγελματία του χώρου.

Όταν φτιάχνουμε καλλυντικά συνήθως δουλεύουμε με έτοιμες συνταγές. Χρησιμοποιούμε γαλακτωματοποιητές και σχεδόν ποτέ δε γνωρίζουμε το ακριβές αποτέλεσμα που θα έχουμε στη κρέμα ή το γαλάκτωμα μας. Απλά ακολουθούμε τη συνταγή που βρήκαμε, προσθέτουμε την απαιτούμενη ποσότητα και έτσι παράγεται το προϊόν μας. Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε τη δική μας συνταγή, ή να επαληθεύσουμε αυτή που έχουμε ήδη στα χέρια μας, πρέπει αν συμβουλευτούμε τον πίνακα HLB.

Λίγα λόγια για το σύστημα HLB
Το σύστημα HLB (Hydrophilic - Lipophilic Balance system), με κλίμακα τιμών από 0-20, δημιουργήθηκε το 1949 από τον χημικό William Griffin (φωτό δεξιά), ως μέσο προσδιορισμού του τύπου γαλακτωματοποιητή που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη γαλακτωματοποίηση του εκάστοτε προϊόντος.
Οι γαλακτωματοποιητές αποτελούνται από δύο τμήματα· ένα υδρόφιλο, το οποίο αποτελείται από υδατοδιαλυτά μόρια, και ένα λιπόφιλο, το οποίο αποτελείται από λιπαρά οξέα ή λιπαρές αλκοόλες. Με το λιπόφιλο τμήμα τους "τυλίγονται" γύρω από τα μόρια του ελαίου και έτσι το αποτρέπουν να επανενωθεί με τα υπόλοιπα λιπαρά μόρια και να ξανασχηματίσει μια ξεχωριστή λιπαρή φάση. Με λίγα λόγια η δράση του γαλακτωματοποιητή αποτρέπει το διαχωρισμό της υδατικής και λιπαρής φάσης, σχηματίζοντας και σταθεροποιώντας το γαλάκτωμα.
Όσο πιο υψηλή η τιμή HLB τόσο περισσότερο υδρόφιλος και κατά συνέπεια τόσο πιο υδατοδιαλυτός θα είναι ο γαλακτωματοποιητής (το χρησιμοποιούμε σε γαλακτώματα oil in water). Όσο μικρότερη τιμή HLB έχει ο γαλακτωματοποιητής, τόσο λιγότερο υδρόφιλος και περισσότερο λιπόφιλος είναι (το χρησιμοποιούμε σε γαλακτώματα water in oil).
Σε γενικές γραμμές οι γαλακτωματοποιητές με HLB 3-8 δίνουν γαλακτώματα w/o ενώ οι γαλακτωματοποιητές με HLB άνω του 9 είναι πιο υδατοδιαλυτοί και δίνουν γαλακτώματα o/w.
Η τιμή HLB ενός γαλακτωματοποιητή προσδιορίζεται από το υδρόφιλο τμήμα του μορίου του. Η εξίσωση έχει ως εξής:

Δε χρειάζεται να γνωρίζετε την εξίσωση για να μεταχειριστείτε το σύστημα HLB. Θα  αναλύσουμε όμως παρακάτω διεξοδικά το τρόπο χρήσης του συστήματος.

Με την επιλογή του κατάλληλου γαλακτωματοποιητή και τη χρήση του στη σωστή αναλογία μπορούμε όλοι μας να φτιάξουμε γαλακτώματα, δίχως να απαιτούνται εξαιδικευμένες γνώσεις χημείας.

Σημείωση: Πολλά υλικά δεν είναι διαθέσιμα σε εμάς τους ερασιτέχνες γιαυτό θα αναφερθούμε μεν στα περισσότερα, αλλά δε μπορώ να σας εγγυηθώ οτί μπορείτε να έχετε πλήρη πρόσβαση σε αυτά τα υλικά.

Μερικοί βασικοί ορισμοί

Γαλάκτωμα είναι το μίγμα δυο υγρών τα οποία δεν είναι εξίσου διαλυτά. Εάν το μίγμα αναταραχθεί αρκετά, το ένα από τα δύο συστατικά διαιρείται σε σφαιρίδια, στην αποκαλούμενη ασυνεχή ή φάση διασποράς. Το άλλο αποτελεί τη συνεχή φάση. Το γάλα αποτελεί ένα γαλάκτωμα, στο οποίο το λίπος του βουτύρου είναι η ασυνεχής φάση.

Διαλυτότητα ενός μορίου σημαίνει πως αυτό θα διαλυθεί σε έναν διαλύτη και θα γίνει τμήμα ενός ομογενοποιημένου μίγματος. Η διαλυτότητα αυξάνεται με τη θερμοκρασία, ένας από τους λόγους που θερμαίνουμε και διατηρούμε αυτή τη θερμοκρασία για μερικά λεπτά, όταν φτιάχνουμε γαλακτώματα. Επιπλέον οι περισσότεροι γαλακτωματοποιητές βρίσκονται σε μορφή νιφάδων ή κόκκων, οπότε η θέρμανση είναι ο μοναδικός τρόπος να ενσωματωθούν στο μίγμα μας. 

Αποσταθεροποίηση γαλακτώματος

Παρόλο που οι γαλακτωματοποιητές βοηθούν να σταθεροποιηθεί το μίγμα της υδατικής και λιπαρής φάσης τα γαλακτώματα παραμένουν ασταθή μίγματα με τάσεις διαχωρισμού. Η ταχύτητα διαχωρισμού του γαλακτώματος εξαρτάται από τη σύσταση τους και γίνεται με τρεις τρόπους:

1. Δημιουργία υμένα ή καθίζηση

Όπως το νωπό γάλα διαχωρίζεται σε υγρό και κρέμα γάλακτος, αν παραμείνει αδρανές, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με ένα γαλάκτωμα. Μπορεί να αντιστραφεί με μηχανικά μέσα (ανάδευση).

2. Κροκίδωση

Τα σταγονίδια του γαλακτώματος ενώνονται σχηματίζοντας ένα μεγαλύτερο. Η κροκίδωση μπορεί και αυτή να αναστραφεί με μηχανικά μέσα (ανάδευση).

3. Συσσωμάτωση

Είναι μη αναστρέψιμη κατάσταση και συμβαίνει όταν έχουμε πλήρη διαχωρισμό των δύο υγρών.

Πίνακας τιμών HLB για διάφορα έλαια και λιποδιαλυτές ουσίες

Σύμφωνα με το σύστημα HLB όλες οι λιπαρές ουσίες έχουν μια απαιτούμενη τιμή HLB. Για παράδειγμα αν θέλετε να γαλακτωματοποιήσετε το ελαιόλαδο, που έχει τιμή HLB 7 πρέπει να χρησιμοποιήσετε ένα γαλακτωματοποιητή ή συνδυασμό τους που να έχει τιμή ή άθροισμα τιμών HLB ±7.

• Αμύγδαλο λάδι [6]
• Avocado λάδι [7]
• Βερίκοκο λάδι [7]
• Babassu λάδι [8]
• Βαζελίνη [7]
• Borage λάδι [7]
• Brazil Nut λάδι [8]
• C12-15 Alkyl Benzoate [13]
• Canola λάδι [7]
• Caprylic/Capric Triglyceride [5]
• Cetearyl Alcohol [15.5]
• Cetyl Alcohol [15.5]
• Cetyl Esters [10]
• Cetyl Palmitate [10]
• Diisopropyl Adipate [9]
• Dimethicone [5]
• Ελαιόλαδο [7]
• Emu λάδι [8]
• Ηλιέλαιο [7]
• Isopropyl Myristate [11.5]
• Isopropyl Palmitate [11.5]
• Jojoba λάδι [6.5]
• Κάνναβη λάδι [7]
• Καρθαμέλαιο [9]
• Κακάο βούτυρο [6]
• Καρότο λάδι [6]
• Καρύδα λάδι [8]
• Καστορέλαιο [14]
• Κηριζίνη [8]
• Κρόκος αυγού [4]
• Λανολίνη [10]
• Μέλισσας κερί [12]
• Macadamia λάδι [7]
• Mango βούτυρο [8]
• Myristyl Myristate [8.5]
• Νυχτολούλουδο λάδι [7]
• Ροδόμηλα λάδι (Rose Hip Oil) [7]
• Σταφυλοκουκουτσέλαιο [7]
• Παραφινέλαιο [10.5]
• Ρυζιού πίτουρο λάδι [7]
• PPG-15 Stearyl Ether [7]
• Retinyl Palmitate [6]
• Σησαμέλαιο [7]
• Σογιέλαιο [7]
• Shea βούτυρο [8]
• Στεατικό οξύ [15]
• Stearyl Alcohol [15.5]
• Τοκοφερόλη (βιταμίνη Ε) [6]
• Φυστικέλαιο [6]

Πίνακας τιμών HLB για τους διάφορους γαλακτωματοποιητές

Cetearyl Glucoside = 11
Ceteth-10 = 12.9
Ceteth-2 = 5.3
Ceteth-20 = 15.7
Glyceryl Laurate = 5.2
Glyceryl Stearate (and) PEG-100 Stearate = 11
Glyceryl Stearate = 3.8
Glyceryl Stearate SE = 5.8
Glycol Distearate = 1
Glycol Stearate = 2.9
Isoceteth-20 = 15.7
Isosteareth-20 = 15
Laureth-23 = 16.9
Laureth-4 = 9.7
Lecithin = 2 - 8

Συχνά οι γαλακτωματοποιητές, όπως η λεκιθίνη σόγιας, υπόκεινται επεξεργασία που ρυθμίζει την τιμή HLB, ώστε να είναι κατάλληλοι για χρήση σε διάφορες εφαρμογές. Η υγρή λεκιθίνη έχει τιμή HLB ανάμεσα στο 2 και το 4, ενώ η λεκιθίνη που έχει υποστεί απολίπωση (έχει αφαιρεθεί δηλαδή το λιπαρό στοιχείο και τη βρίσκουμε σε μορφή κόκκων) εμφανίζει τιμή HLB στο 7 με 8. Η υγρή λεκιθίνη συνηθέστερα χρησιμοποιείται σε γαλακτώματα water in oil (την προσθέτουμε στη λιπαρή φάση), ενώ αντίθετα η απολιπωμένη λεκιθίνη δρα καλύτερα σε γαλακτώματα oil in water (την προσθέτουμε στην υδατική φάση). Αυτό σημαίνει πως οι δύο μορφές είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους και δε μπορεί να αντικαταστήσει η μία την άλλη. Προσοχή στο τι σας ζητάει η συνταγή, ώστε να έχετε το σωστό τελικό αποτέλεσμα.

Methyl Glucose Sesquistearate = 6.6

Oleth-10 / Polyoxyl 10 Oleyl Ether NF = 12.4
Oleth-10 = 12.4
Oleth-2 = 4.9
Oleth-20 = 15.3
PEG-100 Stearate = 18.8
PEG-20 Almond Glycerides = 10
PEG-20 Methyl Glucose Sesquistearate = 15
PEG-25 Hydrogenated Castor Oil = 10.8
PEG-30 Dipolyhydroxystearate = 5.5
PEG-4 Dilaurate = 6
PEG-40 Sorbitan Peroleate = 9
PEG-60 Almond Glycerides = 15
PEG-7 Olivate = 11
PEG-7 Glyceryl Cocoate =10
PEG-8 Dioleate = 8
PEG-8 Laurate = 13
PEG-8 Oleate = 11.6
PEG-80 Sorbitan Laurate = 19.1
Polysorbate 20 = 16.7
Polysorbate 20 NF = 16.7
Polysorbate 60 = 14.9
Polysorbate 60 NF = 14.9
Polysorbate 80 = 15
Polysorbate 80 NF = 15
Polysorbate 85 = 11
Propylene Glycol Isostearate = 2.5
Sorbitan Isostearate = 4.7
Sorbitan Laurate = 8.6
Sorbitan Monostearate NF = 4.7
Sorbitan Oleate = 4.3
Sorbitan Sesquioleate = 3.7
Sorbitan Stearate (and) Sucrose Cocoate = 6
Sorbitan Stearate = 4.7
Sorbitan Trioleate = 1.8
Stearamide MEA = 11
Steareth-100 = 18.8
Steareth-2 = 4.9
Steareth-20 = 15.3
Steareth-21 = 15.5

Πως χρησιμοποιούμε το σύστημα HLB
Για να παρασκευάσουμε μια κρέμα ή lotion, σχεδόν ποτέ δε χρησιμοποιούμε μόνο ένα γαλακτωματοποιητή, αλλά συδυασμό τουλάχιστον δύο διαφορετικών. Χρησιμοποιούμε ένα γαλακτωματοποιητή με χαμηλό HLB (αυτόν που αγαπά περισσότερο το λάδι) και έναν με υψηλό HLB (αυτόν που θέλει το νερό περισσότερο) σε αναλογίες τέτοιες ώστε να καλυφθεί η λιπαρή φάση της κρέμας μας. Η πρακτική αυτή έχει αποδειχτεί πως δημιουργεί πιο σταθερά γαλακτώματα από την αποκλειστική χρήση ενός μόνο γαλακτωματοποιητή.
Δυστυχώς δεν υπάρχει συγκεκριμένη δοσολογία γαλακτωματοποιητή για κάθε συνταγή κρέμας ή lotion. Πολλές πηγές αναφέρουν σαν αρχική δοσολογία ένα 2% επί του βάρους των ελαίων, εσείς όμως ξεκινήστε με ένα 4-5%. Θα δείτε πολλές συνταγές να κυκλοφορούν με διαφορετικές ποσότητες γαλακτωματοποιητών. Η σωστή ποσότητα προσδιορίζεται με τη χρήση λίγων βασικών μαθηματικών και με το συνεχή πειραματισμό. Πάρτε χαρτί και μολύβι, τα υλικά σας και πάμε να δούμε ένα παράδειγμα.

Οι περισσότερες κρέμες και τα γαλακτώματα του εμπορίου αποτελούνται από:

1. Υδατική φάση
Νερό
Υγροσκοπικό μέσο
Συντηρητικό

2. Λιπαρή φάση
Μαλακτικοί παράγοντες (5-10%)
Αντιοξειδωτικές ουσίες (0,05-0,2%)
Γαλακτωματοποιητής Α (1-2%)
Γαλακτωματοποιητής Β (1-2%)
Κήροι (0,5-2%)
Σιλικόνες (0,5-5%)

3. Λοιπά συστατικά
Συντηρητικό
Άρωμα
Χρωστική (0,1-1%)

Υποθετική συνταγή για μια βασική lotion
Ας υποθέσουμε οτί έχουμε την εξής συνταγή:

1. 70% νερό
2. 7% ελαιόλαδο
3. 8% λάδι βερίκοκο
4. 5% βούτυρο shea
5. 3% κετυλική αλκοόλη
6. 4% γαλακτωματοποιητής
7. 1% άρωμα ή αιθέριο έλαιο
8. 0,5-1% συντηρητικό

Υπάρχουν δύο φάσεις στον υπολογισμό με το σύστημα HLB· ο προσδιορισμός του HLB των συστατικών και έπειτα η ανεύρεση του σωστού γαλακτωματοποιητή ή του συνδυασμού τους με βάση τη τιμή HLB. Πως γίνεται αυτό; Θα το δούμε παρακάτω.

Α. Βήματα για να προσδιορίσουμε την τιμή HLB των συστατικών μας

1. Προσδιορίζουμε ποιά συστατικά έχουν τιμή HLB
Τυπικά τα συστατικά της λιπαρής φάσης είναι αυτά που έχουν τιμή HLB. Στη παραπάνω συνταγή έχουμε ένα ποσοστό 23% λιπαρών συστατικών (λάδια, βούτυρο και κετυλική αλκοόλη). Κάθε ένα από αυτά έχει μια τιμή HLB:

• Ελαιόλαδο = 7
• Λάδι βερίκοκο = 7
• Βούτυρο shea = 8
• Κετυλική αλκοόλη = 15,5

2. Προσδιορίζουμε τα ποσοστά από κάθε συστατικό που έχουμε στη συνταγή
Έχουμε ελαιόλαδο 7%, λάδι βερίκοκο 8%, βούτυρο shea 5% και κετυλική αλκοόλη 3%. Δηλαδή το 23% της συνολικής συνταγής.

3. Πολλαπλασιάζουμε αυτή τη τιμή με τη συνολική ποσότητα της λιπαρής φάσης ώστε να πάρουμε ένα ποσοστό
Γνωρίζουμε πως το συνολικό ποσοστό των ελαίων της συνταγής είναι 23%. Τώρα πρέπει να προσδιορίσουμε τι ποσοστό καταλαμβάνει το κάθε ένα στη λιπαρή φάση. Διαιρούμε το ποσοστό % που καταλαμβάνει στη συνολική συνταγή το κάθε συστατικό με το συνολικό ποσοστό των ελαίων.

• Ελαιόλαδο: 30,5% της λιπαρής φάσης (7 / 23 = 0,305)
• Λάδι βερίκοκο: 34,8% της λιπαρής φάσης (8 / 23 = 0,348)
• Βούτυρο Shea: 21,7% της λιπαρής φάσης (5 / 23 = 0,217)
• Κετυλική αλκοόλη: 13% της λιπαρής φάσης (3 / 23 = 0,130)

Το άθροισμα των παραπάνω τιμών πρέπει να είναι 100%.

4. Πολλαπλασιάζουμε το ποσοστό του βήματος 3 με την τιμή HLB του κάθε συστατικού
Δηλαδή:
Το ελαιόλαδο καταλαμβάνει το 30,5% (0,305) της λιπαρής φάσης και έχει τιμή HLB 7, άρα 7 x 0,305 = 2,135
Το λάδι βερίκοκο καταλαμβάνει το 34,8% (0,348) της λιπαρής φάσης και έχει τιμή HLB 7, άρα 0,348 x 7 = 2,436
Το βούτυρο shea καταλαμβάνει το 21,7% (0,217) της λιπαρής φάσης και έχει τιμή HLB 8, άρα 0,217 x 8 = 1,736
Η κετυλική αλκοόλη καταλαμβάνει το 13% (0,130) της λιπαρής φάσης και έχει τιμή HLΒ15,5, άρα 0,130 x 15,5 = 2,015

5. Προσθέτουμε μεταξύ τους αυτές τις τιμές ώστε να πάρουμε το συνολικό HLB της λιπαρής φάσης
2,135 + 2,436 + 1,736 + 2,015 = 8,322 (στρογγυλοποιώντας 8,3)

Β. Βήματα για να προσδιορίσουμε την τιμή HLB του ή των γαλακτωματοποιητών

1. Αναζητούμε έναν γαλακτωματοποιητή με υψηλό και έναν με χαμηλό HLB
Στη προκειμένη περίπτωση επιλέξαμε να χρησιμοποιήσουμε στεατική γλυκόλη (glycol distearate), με τιμή HLB 1 και ceteareth-20 με τιμή HLB 15,2 σε συνολικό ποσοστό 4%.

2. Δουλεύουμε με τα ποσοστά (μέσο όρο) ώστε να βρούμε μια αναλογία που να είναι κοντά στο HLB των συστατικών και υπολογίζουμε τη ποσότητα που θα χρειαστούμε
Αν χρησιμοποιήσουμε 50% glycol distearate και 50% ceteareth-20 θα πάρουμε ένα μέσο όρο HLB 8,1. Αρκετά κοντά δηλαδή.
Αυτό προκύπτει ως εξής:
Glycol distearate: 0,50 x 1 = 0,5
Ceteareth-20: 0,5 x 15,2 = 7,6
Άθροισμα = 8,1

Τώρα έχουμε την τελική συνταγή:

1. 70% νερό
2. 7% ελαιόλαδο
3. 8% βερίκοκο λάδι
4. 5% βούτυρο shea
5. 3% κετυλική αλκοόλη
6. 4% γαλακτωματοποιητής (2% στεατική γλυκόλη, 2% ceteareth-20)
7. 1% άρωμα ή αιθέριο έλαιο
8. 0,5-1% συντηρητικό

Εδώ θα βρείτε έναν αυτοματοποιημένο υπολογιστή τιμών HLB.

Θέλω να πιστεύω πως δε σας μπέρδεψα περισσότερο με τα μαθηματικά και τους υπολογισμούς. Κάπως έτσι χονδρικά δουλεύουμε τις ποσότητες των συστατικών στα καλλυντικά.

Credits: swiftcraftymonkey, chemistscorner, pharmcal, iatronet

Learn more »

Έρχεται κάποια στιγμή στη ζωή του συνειδητοποιημένου και ψαγμένου καταναλωτή η εύλογη ώρα που αποφασίζει να σταματήσει να χρησιμοποιεί τα τυποποιημένα προϊόντα προσωπικής φροντίδας της βιομηχανίας.

Όταν λοιπόν κάποιος ξεκινήσει να φτιάχνει σπιτικά καλλυντικά έρχεται με τη σειρά της και αναπόφευκτα η στιγμή που θα αρχίσει να αναζητά τρόπους για να δώσει στα καλλυντικά του μεγαλύτερο χρόνο ζωής. Αυτό επιτυγχάνεται με τη προσθήκη συντηρητικών.
Η λίστα είναι πολύ μεγάλη. Συγκέντρωσα μερικά από τα πιο βασικά και ευρέως χρησιμοποιούμενα φυσικά και συνθετικά συντηρητικά και σας τα παρουσιάζω.

Πολιτική των εταιρειών καλλυντικών
Η βιομηχανία χρησιμοποιούσε κατά κόρον τα parabens και τα ξαδερφάκια τους, γιατί ήταν η πιο φθηνή και εγγυημένη λύση. Η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και η μόδα πλέον θέλει τους καταναλωτές να προτιμούν προϊόντα στην ετικέττα των οποίων αναγράφεται η ένδειξη "Paraben free". Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα πως οι εταιρείες άρχισαν ξαφνικά να παράγουν αγνά και βιολογικά καλλυντικά αλλά ότι χρησιμοποιούν άλλες ουσίες, τις οποίες δε γνωρίζει το ευρύ κοινό, αντί για τα δαιμονικά parabens. Να θυμάστε πως πολλά "φυσικά" ή "χωρίς συντηρητικά" προϊόντα δεν αναγράφουν στη ετικέττα την ακριβή σύνθεση τους ή κρύβουν τα συντηρητικά κάτω από τις ονομασίες "fragrance" ή "other ingredients", μιας και διεθνώς η νομοθεσία επιτρέπει την κάθε ουσία που περιέχεται σε ποσοστό μέχρι 1% να αναγράφεται με αυτό το τρόπο.
Τα συντηρητικά κρατούν σε απόσταση μούχλα, μύκητες και βακτήρια και σταματούν το πολλαπλασιασμό τους, ενώ παράλληλα αποτρέπουν την οξείδωση των λιπαρών συστατικών. Η χρήση των συντηρητικών είναι απολύτως απαραίτητη σε προϊόντα που περιέχουν νερό ή κάποια άλλη υδατική βάση όπως χυμό ή gel αλόης, ανθόνερα, έγχυμα από βότανα κτλ.

Φυσικά συντηρητικά
Τα φυσικά συντηρητικά που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε θα παρατείνουν το χρόνο ζωής του προϊόντος, που περιέχει υδατικό διάλυμα, από 6 εώς 9 μήνες. Μετά το άνοιγμα το προϊον θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί μέσα σε ένα μήνα το πολύ και να διατηρείται στο ψυγείο.

Αιθέρια έλαια
Κάποια αιθέρια έλαια, όπως το θυμάρι, το tea tree και άλλα, έχουν αντισηπτικές ιδιότητες και εξολοθρεύουν τα βακτήρια και τους μύκητες. Το αρνητικό σημείο είναι ότι χρειάζονται πολύ υψηλά επίπεδα αιθέριου ελαίου για να φτάσουμε στη θεμιτή αποτελεσματικότητα, πάντα σε προϊόντα που περιέχουν νερό, γεγονός που καθιστά τη χρήση τους ως συντηρητικά μη ασφαλή πρακτική. Επίσης εξατμίζονται με τον καιρό και με τη χρήση. Αντίθετα είναι πολύ καλή προσθήκη σε προϊόντα που περιέχουν μόνο έλαια, όπως πχ. τα body butters και οι κηραλοιφές.

Λάδι neem
Πολύ καλή εναλλακτική στα αιθέρια έλαια και είναι κατάλληλο ακόμα και για δέρματα με ακμή. Έχει αντισηπτικές, αντικυκητιασικές και αντιβακτηριδιακές ιδιότητες. Προσοχή στη ποσότητα γιατί έχει πολύ έντονη (άσχημη) μυρωδιά. Περισσότερες πληροφορίες για το συγκεκριμένο λάδι θα βρείτε εδώ.

Βιταμίνες
Οι βιταμίνες A, C και Ε μπορούν να παρατείνουν τη ζωή του προϊόντος στο ράφι, αποτρέπωντας την οξείδωση και επιβραδύνοντας την ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό των βακτηρίων. Επίσης είναι ωφέλιμες για το δέρμα μας. Πιο ειδικά η βιταμίνη Ε είναι εξαιρετικό αντιοξειδωτικό και προλαμβάνει το τάγγισμα των ελαίων του προϊόντος. Δεν έχουν όμως αντιβακτηριδιακές ιδιότητες, οπότε πρέπει να χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με κάποιο άλλο συντηρητικό. Επιπλέον τα προϊόντα που περιέχουν βιταμίνες πρέπει να χρησιμοποιούνται μέσα σε εύλογο (μικρό) χρονικό διάστημα για να είναι ευεργετικά για το δέρμα μας. Γιατί;

Ένα ποτήρι με φρεσκοστυμμένο χυμό πορτοκαλιού είναι γεμάτο με βιταμίνη C. Θα θέλατε όμως να το στύψετε σήμερα και να το πιείτε μετά από 2 μήνες;

Μέλι
Είναι φυσικό αντισηπτικό και αντιμικροβιακό που παράλληλα θρέφει και ενυδατώνει το δέρμα.

Εκχύλισμα σπόρων Grapefruit (Grapefruit Seed Extract, GSE)
Είναι εξαιρετικό αντιβιοτικό, αντισηπτικό και συντηρητικό, το οποίο βρίσκουμε σε πολλά "αγνά" και "φυσικά" προϊόντα. Θα το συναντήσετε και με την ονομασία Citrus Grandis Seed Extract. Παρατείνει τη διάρκεια ζωής των προϊόντων από 3 εώς 6 μήνες, όταν χρησιμοποιείται μόνο του. Δυστυχώς όμως δεν είναι και τόσο "φυσικό" όσο πιστεύουν μερικοί και προωθούν κάποιοι άλλοι. Δεν είναι χυμός από grapefruit, δεν είναι αιθέριο έλαιο grapefruit, δε παράγεται από την έκθλιψη των σπόρων grapefruit. Είναι καθαρά συνθετικό προϊόν.
Η χημική βιομηχανία παίρνει τα υπολείμματα του grapefruit μετά από τη χρήση τους, για τη παρασκευή χυμού ή άλλων τροφίμων, και μετά από πολύπλοκη χημική επεξεργασία που περιλαμβάνει υψηλές θερμοκρασίες και χρήση καταλυτών, όπως το χλωριούχο αμμώνιο (ammonium chloride), παράγεται το GSE. Η εμπορική εκδοχή του GSE φημολογείται πως περιέχει triclosan και methylparaben ενώ το αντίστοιχο εκχύλισμα από σπόρους, που δεν έχει υποστεί δηλαδή την παραπάνω χημική επεξεργασία, δεν έχει καθόλου αντιμικροβιακές και συντηρητικές ιδιότητες.

Αν ήταν τόσο φυσικό όπως ισχυρίζονται κάποιοι, τότε και το Sodium Laurel Sulfate (SLS) θα έπρεπε να αποκαλείται "εκχύλισμα καρύδας".

Εκχύλισμα δενδρολίβανου (Rosemary Extract)
Είναι εξαιρετικός αντιοξειδωτικός παράγοντας που δρα κατά της αποσύνθεσης του προϊόντος. Θα το συναντήσετε με την ονομασία Oleoresin Rosmarinus Officinalis extract. Δεν έχει καμία σχέση με το αιθέριο έλαιο δενδρολίβανου. Ουσιαστικά είναι βάμμα (αλκοολικό διάλυμα) από τις βελόνες του δενδρολίβανου οι οποίες εμποτίζονται μέσα σε αλκοόλη. Χρησιμοποιείται σε ποσοστό 1% ή και λιγότερο. Συχνά συνδυάζεται με βιταμίνη Ε ως μια φυσική εναλλακτική μέθοδος συντήρησης στα σπιτικά, χειροποίητα προϊόντα.
Μάθετε πως να φτιάχνετε εκχύλισμα δενδρολίβανου κάνοντας click εδώ.

Συνθετικά συντηρητικά 
Παρακάτω θα βείτε μια λίστα με τα συνθετικά συντηρητικά που κυκλοφορούν στο εμπόριο, κανένα από τα οποία δεν είναι αθώο ή ελεύθερο από επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία μας. Τα περισσότερα από αυτά θα αυξήσουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων μέχρι και 2 χρόνια. Μετά το άνοιγμα όμως θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν μέσα σε 4-6 μήνες το πολύ.

Βενζυλική αλκοόλη (Benzyl Alcohol)
Ανήκει σε μια μεγάλη οικογένεια συντηρητικών, που χρησιμοποιούνται αντι για τα parabens, χωρίς βέβαια να θεωρείται αθώα ουσία. Καταπολεμά τα gram(-) και gram(+) βακτήρια και επιβραδύνει την ανάπτυξη της μούχλας και των μυκήτων. Χρησιμοποιείται σε ποσοστά περίπου 1%, ενώ θεωρείται τοξική σε μεγαλύτερες δοσολογίες. Είναι ιδιαίτερα δημοφιλής ουσία για το υπέροχο άρωμα που προσδίδει στα καλλυντικά προϊόντα και συνηθέστερα χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με το σορβικό κάλιο.

Βενζοϊκό νάτριο (Sodium benzoate)
Χρησιμοποιείται κυρίως ως συντηρητικό τροφίμων με τον κωδικό E211. Παράγεται από τη αντίδραση και εξουδετέρωση του υδροξείδιου του νατρίου με το βενζοϊκό οξύ. Σταματά τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων και της μούχλας αλλά δεν έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες. Για αυτό το λόγο, στα προϊόντα προσωπικής περιποίησης, χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με την ουσία γλυκονολακτόνη (gluconolactone) που έχει τέτοιες ιδιότητες. Το σκεύασμα που προέρχεται από το συνδυασμό των δύο παραπάνω ουσιών κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία "Geogard". Και οι δύο αυτές ουσίες είναι εγκεκριμένες από τον ECOCERT.

Αιθυλενοδιαμινοτετραοξικό οξύ (Ethylene Diaminetetraacetic acid, EDTA)
Είναι συνθετικό χημικό που χρησιμοποιείται σαν αντιοξειδωτικό, το οποίο παράλληλα ενισχύει την αποτελεσματικότητα των άλλων συντηρητικών. Χρησιμοποιείται σε σαμπουάν, conditioner, lotion, κρέμες, προϊόντα make up και αντιηλιακά. Μπορεί να είναι ερεθιστικό για το δέρμα και τους βλεννογόνους.

Σορβικό κάλιο (Potassium Sorbate)
Το σορβικό οξύ είναι δημοφιλές συντηρητικό που δρα έναντι μυκήτων και μούχλας. Θα το βρείτε και σαν συντηρητικό τροφίμων με τον κωδικό E202. Αυτό το συντηρητικό μπορεί να δώσει επιπλέον ζωή 6 μηνών στο προϊόν σας. Θεωρείται φυσική ουσία, μιας και έχει φυτική προέλευση, υπόκειται όμως σε μια σχετική χημική επεξεργασία μέχρι να φτάσει στη τελική μορφή που χρησιμοποιείται στα καλλυντικά. Σπάνια χρησιμοποιείται μόνο του γιατί δεν είναι δραστικό απέναντι σε βακτήρια, παρά μόνο σε μύκητες και μούχλα. Το άλλο αρνητικό σημείο του σορβικού καλίου είναι οτί δεν είναι δραστικό σε προϊόντα με pH άνω του 6, και δυστυχώς αυτά τα προϊόντα αποτελούν τη μεγαλύτερη μερίδα των καλλυντικών του εμπορίου.

Φαινοξυαιθανόλη (Phenoxyethanol)
Και αυτό είναι συνθετικό χημικό. Προσφέρει ένα ευρύ φάσμα προστασίας από gram(-) και gram(+) βακτήρια, μούχλα και μύκητες. Ίσως είναι το νούμερο 1 συντηρητικό που χρησιμοποιείται αντι των parabens στην αγορά. Οι "ειδικοί" λένε πως είναι ασφαλές συστατικό για καλλυντική χρήση. Υπάρχουν ωστόσο αναφορές για πρόκληση δερματικών ερεθισμών αλλά και πιθανότητα πρόκλησης ορμονικών διαταραχών.

Υδροξυμεθυλογλυκινικό νάτριο (Sodium Hydroxymethylglycinate)
Ένα άγνωστο για πολλούς συντηρητικό που χρησιμοποιείται τελευταία στη θέση των parabens. Είναι ευρέος φάσματος συντηρητικό που παράγεται από τη γλυκερίνη και είναι αποτελεσματικό κατά των βακτηρίων, της μούχλας και των μυκήτων. Είναι εξαιρετικά δραστικό σε χαμηλές συγκεντρώσεις, 0,1-1%, δρα τόσο σε αλκαλικό όσο και σε όξινο περιβάλλον και θεωρείται ασφαλές, γεγονός που το καθιστά εξαιρετική εναλλακτική λύση. Σε υψηλότερες δοσολογίες έχει ερεθιστική δράση στα μάτια και το δέρμα και έχει άσχημο άρωμα. Θα το βρείτε σε πολλά φυσικά προϊόντα μεγάλων εταιρειών που αποφεύγουν να χρησιμοποιήσουν parabens.

Κάποιοι βιάζονται να το αποκαλέσουν ως και "φυσικό" συντηρητικό. Βέβαια με αυτή τη λογική μπορούμε να αποκαλέσουμε "φυσικό" το SLS, που προέρχεται από τον κοκοφοίνικα αλλά και τα parabens, τα οποία προέρχονται από το βενζοϊκό οξύ που ανευρίσκεται στη φύση.

Polyaminopropyl biguanide
Είναι συνθετικό συντηρητικό που επιδρά σε ευρύ φάσμα βακτηρίων. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε για τη συντήρηση των υγρών των φακών επαφής και έπειτα, εξαιτίας της μεγάλης αποτελεσματικότητας του, η χρήση του διαδόθηκε και στα καλλυντικά. Χρησιμοποιείται κυρίως σε υγρά προϊόντα όπως τονωτικές lotion, υγρά αφαίρεσης μακιγιάζ, καθαριστικά προσώπου, υγρά μαντηλάκια και σε προϊόντα για τα μαλλιά. Είναι σχετικά ήπια ουσία, αν κρίνουμε από τη πρωταρχική της χρήση, όμως σε υψηλές συγκεντρώσεις είναι ερεθιστική για τα μάτια. Θα το βρείτε σε πολλά "πράσινα" προϊόντα και καλλυντικά που αναγράφουν "paraben free".

Διγλυκονικη Χλωρεξιδίνη (Chlorhexidine digluconate)
Είναι πολύ ισχυρός αντιμικροβιακός παράγοντας που αποτελείται από άνθρακα, υδρογόνο, χλώριο, άζωτο και οξυγόνο. Χρησιμοποιείται ως συντηρητικό σε συγκεντρώσεις 0,01 - 0,1% ώστε να αναστείλει την ανάπτυξη των μικροβίων. Είναι ασταθής ουσία σε υψηλές θερμοκρασίες.

Τι γίνεται αν δε χρησιμοποιήσω συντηρητικά;
Αν δε προσθέσουμε κάποιο συντηρητικό στο σπιτικό καλλυντικό, που περιέχει κάποιο υδατικό διάλυμα, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τα υλικά και τις πρώτες ύλες, να παρασκευάσουμε το προϊόν σε άσηπτο περιβάλλον (όλα καθαρά και αποστειρωμένα), να το διατηρούμε στο ψυγείο και να το χρησιμοποιήσουμε μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Ο χρόνος ζωής του προϊόντος εξαρτάται και από τη συσκευασία που θα επιλέξουμε. Μια κρέμα που θα την αποθηκεύσουμε σε βάζο θα έχει μικρότερη διάρκεια ζωής από την αντίστοιχη σε σωληνάριο ή αεροστεγές δοχείο με αντλία (pump). Η αιτία είναι γιατί πχ. μια κρέμα σε ένα βαζάκι έρχεται σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα και τα δάκτυλα μας με μεγαλύτερη συχνότητα από ότι αν ήταν αποθηκευμένη μέσα σε ένα σωληνάριο.
Κάθε φορά που βυθίζουμε το δάκτυλο μας μέσα στη κρέμα, κάθε φορά που πέφτουν σταγόνες νερού από τα υγρά χέρια μας ή έρχεται σε επαφή το προϊόν με υγρασία και υδρατμούς, εισέρχονται βακτήρια που πολλαπλασιάζονται με ταχύτατους ρυθμούς και το καταστρέφουν, δημιουργώντας παράλληλα κινδύνους για την υγεία μας. Η συντήρηση του προϊόντος στο ψυγείο δε σκοτώνει τα βακτήρια, αλλά επιβραδύνει τον πολλαπλασιασμό τους. Τελειώνοντας, να γνωρίζετε πως δυστυχώς τα φυσικά συντηρητικά δεν είναι τόσο αποτελεσματικά όσο τα συνθετικά.

Ποιό είναι το καλύτερο;
Αν ήξερα να σας απαντήσω, θα είχα ήδη μια μεγάλη και ζηλευτή καριέρα σε κάποια εταιρεία-μεγαθήριο της βιομηχανίας καλλυντικών και θα είχα πολλά λεφτά στην άκρη. Το μόνο που μπορούσα να σας προσφέρω, μέσα από το άρθρο, ήταν η συνοπτική παρουσίαση των συντηρητικών που κυκλοφορούν στο εμπόριο ώστε να αποφασίσετε μόνοι σας (ή να κάνετε επιπλέον έρευνα) για το ποιό από όλα σας ταιριάζει καλύτερα ή θεωρείτε πιο ασφαλές από τα υπόλοιπα.

Credits: livestrong.com, treasuredlocks.com, naturalhealthnbeauty.com, hubpages.com

Learn more »