Το νερό δεν είναι το μοναδικο μέσο στο οποίο μπορείτε να διαλύσετε τη καυστική σόδα για να παρασκευάσετε σαπούνι. Σχεδόν όλα τα υγρά είναι κατάλληλα.

Γάλα, τσάι, καφές, χυμοί φρούτων, αφεψήματα βοτάνων, γάλα καρύδας, νερό από το βρασμό λαχανικών, μπύρα ακόμα και κρασί είναι μερικά από τα υγρά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη σαπωνοποιία. Η μόνη διαφορά είναι πως όταν διαλύουμε τη σόδα μέσα σε κάποιο από τα παραπάνω υγρά θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να ακολουθήσουμε μερικούς κανόνες.
Υπάρχουν πολλές διαφωνίες σχετικά με το κατά πόσο οι ευεργετικές ιδιότητες πχ. ενός χυμού παραμένουν στο σαπούνι μετά τη χημική αντίδραση της σαπωνοποίησης. Δε θα εξετάσουμε αυτό το θέμα εδώ.
Τα διάφορα υγρά, ανάλογα με τη σύσταση τους, κάνουν τη σόδα να αντιδρά με διαφορετικό τρόπο. Πολύ συχνά η σόδα σκουραίνει το υγρό και το κάνει να μυρίζει άσχημα. Το ενθαρρυντικό της υπόθεσης είναι πως το χρώμα και η οσμή δε παραμένουν στο σαπούνι και φεύγουν σταδιακά με την ωρίμανση του.

Η διαδικασία
Για να παρασκευάσουμε σαπούνι με οποιοδήποτε διαυγές υγρό ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα:
Η ποσότητα υγρού θα είναι ίση με αυτή του νερού που δίνει η συνταγή. Ουσιαστικά αντικαθιστούμε το νερό με κάποιο άλλο υγρό. Μπορούμε ακόμη να αντικαταστήσουμε μέρος του νερού της συνταγής με το υγρό που επιλέξαμε, πχ. 50 : 50.
Φορούμε τον προστατευτικό εξοπλισμό και λαμβάνουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας.
Η διάλυση πρέπει πάντα να γίνεται σε χώρο με καλό αερισμό. Ιδανικά θα είναι αν γίνει σε εξωτερικό χώρο. Αν τη κάνετε στη κουζίνα του σπιτιού σας φροντίστε να είναι ανοικτά τα παράθυρα.

 

 

Aν δεν έχουμε αυλή ή μπαλκόνι εύκαιρο τοποθετούμε το σκεύος, όπου θα κάνουμε τη διάλυση, μέσα στο νεροχύτη της κουζίνας. Με αυτό τον τρόπο αν συμβεί κάτι απρόβλεπτο, όπως μια υπερχείλιση, δε θα χυθεί το διάλυμα σόδας στον πάγκο εργασίας ή, ακόμα χειρότερα, πάνω μας.
Φροντίζουμε το υγρό της ανάμιξης να είναι κρύο ή τουλάχιστον δροσερό. Το παρασκευάζουμε από τη προηγούμενη ημέρα και το τοποθετούμε στο ψυγείο να κρυώσει εντελώς.

Πάντα προσθέτουμε τη σόδα στο υγρό. ΠΟΤΕ ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ.
Αν χρησιμοποιήσετε χυμό φρούτων φροντίστε να είναι φρέσκος και να είναι φτιαγμένος από τα χέρια σας. Οι χυμοί του εμπορίου περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης και πολλά συντηρητικά που θα επιδράσουν αρνητικά στη χημεία του σαπουνιού. Πάντα σουρώνουμε το χυμό με ένα φίλτρο του καφέ ή λεπτό ύφασμα, ώστε να μη περιέχει μικρά κομματάκια (πούλπα, pulp) που μπορεί να σαπίσουν μέσα στο σαπούνι.

Αν αποφασίσετε να διαλύσετε τη σόδα σε κάποιο ανθρακούχο υγρό, όπως είναι η μπύρα, θα πρέπει αυτό να έχει ξεθυμάνει εντελώς. Ανοίγουμε το κουτάκι, ρίχνουμε τη μπύρα σε ένα μπωλ και την αφήνουμε για πολλές μέρες (πχ. εβδομάδα) πάνω στον πάγκο της κουζίνας. Ανακατεύουμε κατά διαστήματα για να σιγουρευτούμε πως έχει ξεθυμάνει εντελώς. Κάνουμε τη διάλυση στο νεροχύτη μέσα σε παγωμένο bain marie, ώστε να μην ανεβάσει μεγάλη θερμοκρασία. Σε διαφορετική περίπτωση το μίγμα θα σκουρύνει πολύ και θα χαλάσει το επιθυμητό χρώμα του σαπουνιού.

Ποτέ μη προχωρήσετε σε διάλυση της σόδας σε υγρό που δεν έχει ξεθυμάνει εντελώς. Μπορεί να προκληθεί από υπερχείλιση εώς "έκρηξη" με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Αν χρησιμοποιείτε υγρό που περιέχει αλκοόλ, όπως το κρασί, ή ζάχαρη ξεκινήστε πρώτα με μικρές παρτίδες και αν σας ικανοποιήσει το αποτέλεσμα προχωράτε και σε μεγαλύτερες. Ποτέ μη μονώνετε το σαπούνι αυτό γιατί ανεβάζει πολύ μεγάλες θερμοκρασίες μέσα στο καλούπι και μπορεί να προκληθεί το φαινόμενο της "ηφαιστειακής έκρηξης" (φωτό). Τα υγρά με μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα μπορεί να αλλοιώσουν το σαπούνι (χρώμα, όσμή ή υφή) γιατί καραμελώνουν από την υψηλή θερμοκρασία που αναπτύσσεται. Δοκιμάστε να κάνετε τη διάλυση ψύχοντας το υγρό από πριν και τοποθετώντας το σκεύος μέσα σε παγωμένο bain marie, όπως ακριβώς κάνουμε όταν διαλύουμε τη σόδα μέσα σε γάλα.

Κάνετε τη διάλυση με πολύ αργό ρυθμό. Προσθέτετε τη σόδα αργά και ανακατεύετε αργά και προσεκτικά.
Όταν χρησιμοποιείτε άλλα υγρά, από το απλό νερό που βάζουμε συνήθως, να προτιμάτε να κάνετε την ανάμιξη σόδας-ελαίων σε χαμηλές θερμοκρασίες, μέσα στο εύρος των 30 - 40°C. Έτσι το σαπούνι δε θα ανεβάσει πολύ μεγάλη θερμοκρασία στο καλούπι και το αποτέλεσμα θα είναι καλύτερο.
Κρατήστε σημειώσεις για την επόμενη φορά που θα αποπειραθείτε να παρασκευάσετε τον ίδιο τύπο σαπουνιού. Ίσως να χρειάζεται πιο δυνατός καφές ή αφέψημα βοτάνων, ίσως και το αντίθετο.
Ο χυμός του λεμονιού είναι ακατάλληλος για τη διάλυση της σόδας. Τα οξέα από το λεμόνι εξουδετερώνουν μεγάλο τμήμα της καυστικής σόδας με αποτέλεσμα να μη γίνεται η σαπωνοποίηση κανονικά. Μη το δοκιμάσετε.

Πειραματιστείτε! Η σαπωνοποιία είναι πολύ ευχάριστη ενασχόληση, αρκεί να λαμβάνονται τα σωστά μέτρα προστασίας. Λεονταρισμοί κοντά στη καυστική σόδα δε χωράνε. Από εκεί και έπειτα... The sky is the limit!

Learn more »

Η καυστική σόδα, είναι απαραίτητα συστατικό στη παρασκευή σαπουνιού. Είναι ουσία λευκή κρυσταλλική, πολύ υγροσκοπική και απορροφά διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) από την ατμόσφαιρα, γιαυτό πρέπει να αποθηκεύεται σε δοχεία καλά κλεισμένα και αεροστεγή.

Το καθαρό υδροξείδιο του νατρίου (NaOH) διατίθεται στο εμπόριο σε πλαστικά δοχεία σε μορφή κρυστάλλων ή νιφάδων. Είναι χημική ένωση πολύ διαλυτή στο νερό και η διάλυση αυτή είναι ισχυρά εξώθερμη, δηλαδή απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Είναι επίσης διαλυτή στην αιθανόλη (οινόπνευμα) και στη μεθανόλη. Πέρα από τη σαπωνοποίηση χρησιμοποιείται και σε άλλες εφαρμογές, όπως σε καθαριστικά, σε προϊόντα αποφράξεων, στην κατεργασία του βάμβακος, τη βιομηχανία τροφίμων και πετρελαίου, τη χημική βιομηχανία, τη φαρμακοβιομηχανία και τη μεταλλουργία. Είναι πολύ διαβρωτική.
Δεν ακούγονται συχνά ατυχήματα με καυστική σόδα. Ο λόγος είναι γιατί παρόλο που είναι πολύ καυστική, αν της συμπεριφερθείτε με σεβασμό, είναι ένα εύκολο στη χρήση υλικό. Θα δούμε μερικές βασικές αρχές προστασίας που πρέπει να τηρούμε, ώστε να μην υπάρχει κανένας φόβος όταν τη χρησιμοποιούμε για να παρασκευάσουμε σαπούνι στο σπίτι. Αγοράζετε πάντα καυστική σόδα από έμπιστο πωλητή προϊόντων σαπωνοποιίας, ώστε να είναι σε καθαρή μορφή και όχι με άλλες χημικές προσμίξεις που θα καταστρέψουν το σαπούνι σας.

Βασικά μέτρα προφύλαξης

Τα μέτρα που πρέπει να λάβουμε, όσον αφορά τη μεταχείριση της NaOH είναι τα εξής:

1. Εάν έχετε παιδιά, εξηγήστε τους κινδύνους που ελλοχεύουν από τη χρήση και μεταχείριση της καυστικής σόδας. Ποτέ μην αφήνετε χωρίς επίβλεψη το δοχείο με τους κρυστάλλους NaOH ή το διάλυμα της, μόλις το έχετε ετοιμάσει. Αποθηκεύστε την σε σημείο που δε μπορούν να φτάσουν ή σε κλειδωμένο ντουλάπι. Το ίδιο ισχύει και για τα κατοικίδια. Το δοχείο να είναι πάντα κλειστό και να αναγράφει με λεπτομέρεια το περιεχόμενο.

2. Η αποθήκευση της NaOH γίνεται σε δοχεία που κλείνουν αεροστεγώς, με κατάλληλη σήμανση (μεγάλα γράμματα) για το περιεχόμενο, σε εμφανές σημείο πάνω στο δοχείο. Συνήθως χρησιμοποιούμε πλαστικά δοχεία, αλλά μπορείτε να τη βάλετε και σε ανοξείδωτα. Δοχεία από αλουμίνιο και λευκοσίδηρο δε χρησιμοποιούνται, γιατί η NaOH τα διαβρώνει.

3. Όταν χρησιμοποιείτε πλαστικά δοχεία στη παρασκευή σαπουνιού, σιγουρευτείτε οτί είναι ανθεκτικά στη θερμοκρασία και τη διάβρωση. Θα ήταν το χειρότερο σενάριο να λιώσει το μπωλ που επιλέξατε από τη θερμοκρασία και να χυθεί το διάλυμα NaOH παντού.

4. Τα δοχεία και τα σκεύη που θα χρησιμοποιήσουμε στη διαδικασία παρασκευής σαπουνιού, δε θα ξαναχρησιμοποιηθούν ποτέ ξανά για διαχείριση τροφίμων ή μαγείρεμα. Κουτάλες, μπωλ, κατσαρόλες, blender stick ή οτιδήποτε άλλο έρθει σε επαφή με τη καυστική σόδα ή το σαπούνι ΔΕΝ ΞΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ στη κουζίνα. Και αυτό είναι απαράβατος κανόνας.

5. Κατανοήστε τους κινδύνους της καυστικής σόδας. Είναι ένα εξαιρετικά καυστικό και διαβρωτικό προϊόν που θα κάψει το δέρμα σας. Σε καμία περίπτωση μη του επιτρέψετε να έρθει σε επαφή με το δέρμα, τα μάτια και γενικά με το σώμα σας.

6. Όταν μεταχειριζόμαστε καυστική σόδα ή το διάλυμα της, φοράμε πάντα:

• Λαστιχένια γάντια και κατά προτίμηση αυτά που φτάνουν μέχρι τον αγκώνα. Οποιοδήποτε πιτσίλισμα θα προκαλέσει άσχημο χημικό έγκαυμα στο δέρμα σας.
• Προστατευτικά γυαλιά, με καλή εφαρμογή στο πρόσωπο. Ποτέ χωρίς γυαλιά, γιατί ένα μικρό ατύχημα ή πιτσίλισμα μπορεί να σας αφήσεις τυφλούς.
• Προστατευτική μάσκα, ώστε να μην αναπνέυσετε τους ατμούς που δημιουργούνται κατά τη διάλυση της NaOH. Η εισπνοή αυτών των ατμών προκαλεί χημικό έγκαυμα στην αναπνευστική οδό.
• Προστατευτική ποδιά με μήκος μέχρι το γόνατο ή τον αστράγαλο, για να προστατεύσουμε τη μέση και τα πόδια από τη σόδα.

Η σαπωνοποίηση είναι μια πολύ ευχάριστη και δημιουργική διαδικασία, αλλά σίγουρα δεν είναι παιχνίδι για παιδιά. Ο λόγος που γίνεται αναφορά στα μέτρα προφύλαξης που οφείλετε να λάβετε είναι όχι για να σας τρομάξει και να μη το δοκιμάσετε ποτέ, αλλά αντιθέτως να σας ενημερώσει για τους πιθανούς κινδύνους από τη χρήση της NaOH, ώστε να είστε απολύτως προφυλαγμένοι κατά τη παρασκευή του σαπουνιού σας. Οι ίδιες προφυλάξεις ισχύουν και στη μεταχείριση της καυστικής ποτάσσας (KOH).

Learn more »